Nhiều ý kiến từ các nhà khoa học, Hiệp hội và doanh nghiệp tập trung đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, đẩy mạnh hậu kiểm và cắt giảm các thủ tục chồng chéo, qua đó tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi hơn cho ngành nông nghiệp.
Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam phối hợp với Hội Chăn nuôi Việt Nam tổ chức hội thảo “Đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường”
Hoàn thiện thể chế theo hướng thông thoáng, đồng bộ
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TSKH. Phan Xuân Dũng – Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam cho biết, Dự thảo Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn 2026-2030.
GS.TSKH. Phan Xuân Dũng – Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo
Theo ông, dự thảo tập trung vào ba nhóm chính sách lớn gồm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền với việc chuyển giao 21 thủ tục hành chính cho cấp tỉnh; đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật thông qua việc xử lý các quy định chồng chéo và luật hóa các cơ chế đã được thí điểm. Đây là bước đi quan trọng nhằm tạo môi trường pháp lý minh bạch, thông thoáng hơn cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam cũng đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp phát huy tinh thần trách nhiệm, đóng góp những ý kiến khách quan, có cơ sở khoa học và tính khả thi, góp phần hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Không chỉ tập trung vào việc sửa đổi các quy định cụ thể, nhiều đại biểu tham dự hội thảo cho rằng, cải cách thủ tục hành chính chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi hệ thống pháp luật được thiết kế theo hướng thống nhất giữa Luật, Nghị định và Thông tư, tránh tình trạng một nội dung phải thực hiện nhiều thủ tục hoặc chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản khác nhau.
Doanh nghiệp đề xuất gỡ “nút thắt” về công bố hợp quy và quản lý TĂCN
Tại hội thảo, bà Phạm Thị Hồng Vân – Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát cho rằng, nhiều quy định hiện hành vẫn chưa bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Chăn nuôi với Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.
Bà Phạm Thị Hồng Vân – Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát
Theo bà Vân, mặc dù pháp luật đã mở cơ chế miễn công bố hợp quy đối với những sản phẩm đã được quản lý đầy đủ theo luật chuyên ngành, nhưng Dự thảo Luật sửa đổi vẫn chưa quy định rõ các trường hợp được miễn. Điều này khiến doanh nghiệp gặp nhiều lúng túng trong quá trình thực hiện, đồng thời phải tiến hành các thủ tục trên nhiều hệ thống quản lý khác nhau do thiếu sự thống nhất giữa các quy định pháp luật.
Bà Phạm Thị Hồng Vân kiến nghị Bộ NN&MT sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về khái niệm “kiểu”, “loại” và “nhóm” sản phẩm TĂCN để đồng bộ với quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo doanh nghiệp, việc đánh giá theo nhóm sản phẩm sẽ phù hợp hơn so với yêu cầu lấy mẫu, thử nghiệm đối với từng sản phẩm như hiện nay, góp phần giảm đáng kể chi phí và thời gian thực hiện cho doanh nghiệp.
Một nội dung khác được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là việc quản lý theo mức độ rủi ro. Theo bà Vân, không nên xếp toàn bộ TĂCN vào cùng một nhóm rủi ro. Những nguyên liệu truyền thống như ngô, cám gạo, sắn hay khô dầu đậu tương… đã được sử dụng ổn định trong nhiều năm và có mức độ rủi ro thấp thì không cần tiếp tục áp dụng đầy đủ các thủ tục chứng nhận, công bố hợp quy đối với từng lô hàng nhập khẩu.
Doanh nghiệp cho biết, hiện nay chi phí thuê tổ chức chứng nhận hợp quy cho một lô nguyên liệu nhập khẩu đầu tiên khoảng 5 triệu đồng. Trong khi đó, nếu được áp dụng cơ chế tự đánh giá sự phù hợp theo đúng tinh thần của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật thì chi phí chỉ dao động từ 700.000 đến 1 triệu đồng. Khoảng chênh lệch này tạo nên gánh nặng không nhỏ đối với doanh nghiệp có số lượng nguyên liệu nhập khẩu lớn.
Bên cạnh đó, Tổng giám đốc Nông nghiệp Hòa Phát cũng kiến nghị sớm cập nhật đồng bộ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia theo các quy định mới; bổ sung hướng dẫn cụ thể về ghi nhãn TĂCN; đơn giản hóa chế độ báo cáo nhập khẩu; thực hiện hoàn toàn thủ tục trên môi trường điện tử và bãi bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp phải thông báo việc công bố tiêu chuẩn cơ sở trong vòng 20 ngày. Theo doanh nghiệp, đây là những thủ tục không còn phù hợp và cần được cắt giảm để nâng cao hiệu quả cải cách hành chính.
Cùng chung quan điểm, bà Đỗ Kim Chi, đại diện Công ty New Hope cho rằng, đối với nguyên liệu TĂCN nhập khẩu, hồ sơ hải quan đã bao gồm đầy đủ chứng nhận chất lượng do các tổ chức kiểm nghiệm quốc tế có uy tín cấp. Vì vậy, cơ quan quản lý cần xem xét công nhận và kế thừa các kết quả phân tích này thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm nghiệm lại tại Việt Nam.
Bà Đỗ Kim Chi, đại diện Công ty New Hope cho rằng, đối với nguyên liệu TĂCN nhập khẩu, hồ sơ hải quan đã bao gồm đầy đủ chứng nhận chất lượng do các tổ chức kiểm nghiệm quốc tế có uy tín cấp
Theo doanh nghiệp, việc một lô hàng phải phân tích nhiều lần tại cả nước xuất khẩu và Việt Nam không chỉ kéo dài thời gian thông quan mà còn làm tăng chi phí, gây lãng phí nguồn lực trong khi các chỉ tiêu kỹ thuật đều giống nhau. Doanh nghiệp đề xuất Nhà nước áp dụng cơ chế thừa nhận kết quả đánh giá của các tổ chức chứng nhận quốc tế đối với những lô hàng còn nguyên đai, nguyên kiện và có đầy đủ hồ sơ chất lượng.
Bà Đỗ Kim Chi cho biết, doanh nghiệp sẵn sàng chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm nếu kết quả công bố không đúng thực tế. Do đó, cơ quan quản lý nên chuyển mạnh sang phương thức hậu kiểm trên cơ sở tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành thay vì tiếp tục duy trì việc kiểm nghiệm lặp lại đối với từng lô hàng nhập khẩu. Theo doanh nghiệp, đây là giải pháp vừa bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và phù hợp với chủ trương cải cách thủ tục hành chính hiện nay.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là việc sửa đổi các quy định về kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật trong Luật Thú y. ThS. BS Phạm Thị Ngọc, Tổng Thư ký Hội KHKT An toàn thực phẩm Việt Nam cho rằng, quá trình sửa đổi luật cần tập trung giải quyết những vướng mắc mà cộng đồng doanh nghiệp đang gặp phải, đặc biệt là các quy định còn chồng chéo trong hoạt động kiểm dịch.
Theo đại diện Hội, thực tế hiện nay nhiều doanh nghiệp đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiểm dịch và quản lý chất lượng ngay tại cơ sở sản xuất, nhưng khi vận chuyển sản phẩm sang địa phương khác vẫn phải thực hiện kiểm dịch lại. Điều này không chỉ làm kéo dài thời gian lưu thông hàng hóa mà còn phát sinh thêm nhiều chi phí không cần thiết.
Th.S, BS Phạm Thị Ngọc, Tổng Thư ký Hội KHKT An toàn thực phẩm Việt Nam phát biểu tại Hội thảo
Lấy ví dụ thực tế, Th.S. BS Phạm Thị Ngọc cho biết một doanh nghiệp sản xuất xúc xích tại Hưng Yên đã hoàn tất toàn bộ thủ tục kiểm dịch theo quy định. Tuy nhiên, khi đưa sản phẩm vào tiêu thụ tại Đà Nẵng, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện kiểm dịch ngoại tỉnh. Theo đánh giá của Hội, quy trình này chưa phản ánh đúng bản chất quản lý rủi ro, đồng thời tạo thêm gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
Theo bà Phạm Thị Ngọc, nguyên nhân của những bất cập trên xuất phát từ sự thiếu thống nhất giữa các quy định của Luật Thú y, các văn bản hướng dẫn thi hành và quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Vì vậy, nếu chỉ sửa đổi ở cấp nghị định hoặc thông tư mà không điều chỉnh ngay từ Luật thì những khó khăn trong thực tiễn sẽ rất khó được tháo gỡ.
Từ thực tiễn đó, Hội kiến nghị chuyển phương thức quản lý từ quản lý theo danh mục sản phẩm sang quản lý dựa trên đánh giá rủi ro, phù hợp với thông lệ quốc tế, các nguyên tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và tiêu chuẩn của ngành thú y thế giới. Theo đó, mức độ quản lý cần căn cứ vào nguy cơ phát tán mầm bệnh, quy trình chế biến và mục đích sử dụng của sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc nhóm hàng hóa.
Đại diện Hội cũng dẫn chứng nhiều sản phẩm động vật đã qua chế biến sâu như collagen, gelatin hoặc các sản phẩm được xử lý bằng công nghệ hiện đại vẫn đang phải áp dụng quy trình quản lý tương tự nguyên liệu tươi sống, trong khi nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Australia hay Trung Quốc đã chuyển sang phương thức quản lý linh hoạt hơn trên cơ sở đánh giá rủi ro.
Bên cạnh đó, Hội đề xuất bổ sung cơ chế công nhận tương đương trong kiểm dịch, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần, còn các cơ quan quản lý có thể khai thác và chia sẻ dữ liệu với nhau. Đối với Luật Chăn nuôi, Hội cũng kiến nghị bổ sung các quy định khuyến khích phát triển kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng chất thải chăn nuôi làm nguyên liệu cho sản xuất nông nghiệp thay vì chỉ quản lý theo các chỉ tiêu môi trường đầu ra.
Kiến nghị giữ thẩm quyền cấp chứng nhận GMP ở Trung ương
Đại diện Hội KHKT Thú y Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Hương – Chủ tịch Hội cho rằng, việc sửa đổi các quy định trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y cần hướng tới mục tiêu cải cách thực chất, cắt giảm các thủ tục hành chính chồng chéo, giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.
Chủ tịch Hội KHKT Thú y Việt Nam TS. Nguyễn Thị Hương phát biểu tại Hội thảo
Theo bà Hương, đối với thuốc thú y và TĂCN, các sản phẩm này hiện đã được quản lý xuyên suốt từ điều kiện sản xuất, kiểm nghiệm, đăng ký lưu hành, công bố thông tin đến thanh tra, hậu kiểm và thu hồi khi phát hiện vi phạm. Do đó, việc tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp thực hiện công bố hợp quy là trùng lặp với các công cụ quản lý chuyên ngành, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian đưa sản phẩm ra thị trường nhưng không làm gia tăng hiệu quả quản lý.
Vì vậy Hội đề nghị chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giao doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, trong khi cơ quan quản lý tập trung nguồn lực cho công tác thanh tra, kiểm tra trên cơ sở đánh giá rủi ro. Đồng thời, Hội cũng kiến nghị cắt giảm các chế độ báo cáo không cần thiết, hợp nhất các biểu mẫu có nội dung trùng lặp, không yêu cầu doanh nghiệp kê khai lại dữ liệu đã có và đẩy mạnh giải quyết thủ tục trên môi trường điện tử.
Đối với Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y, Hội đưa ra hai kiến nghị trọng tâm.
Thứ nhất, không phân cấp thẩm quyền cấp, cấp lại, gia hạn và thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thuốc thú y, vaccine thú y (GMP) về địa phương, mà tiếp tục giao cơ quan quản lý chuyên ngành ở Trung ương thực hiện. Theo Hội, việc đánh giá cơ sở đạt tiêu chuẩn GMP-WHO đòi hỏi trình độ chuyên môn rất cao, liên quan trực tiếp đến ATSH, phòng chống dịch bệnh, an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng. Sau hơn 15 năm áp dụng cơ chế quản lý tập trung, hệ thống sản xuất thuốc thú y Việt Nam đã được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn GMP-WHO và từng bước nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế. Vì vậy, việc phân cấp trong giai đoạn hiện nay có thể làm giảm tính thống nhất của hệ thống quản lý và ảnh hưởng đến độ tin cậy của hoạt động chứng nhận.
Thứ hai, Hội kiến nghị quy định rõ việc miễn công bố hợp quy đối với thuốc thú y phải được hiểu là miễn toàn bộ quy trình công bố hợp quy, bao gồm lấy mẫu, thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp, chứng nhận hợp quy và thủ tục công bố. Theo Hội, nếu doanh nghiệp vẫn phải thực hiện các bước này thì mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ theo tinh thần của Luật Thú y sẽ không đạt được, đồng thời tiếp tục tạo ra sự chồng chéo giữa pháp luật chuyên ngành với pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Doanh nghiệp chỉ nên thực hiện thủ tục một lần
Phát biểu kết luận nhóm ý kiến tại hội thảo, TS. Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cho rằng, quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật không chỉ dừng ở sửa đổi các quy định của luật mà cần bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa luật với các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Theo ông, nhiều bất cập hiện nay phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện khi các quy định giữa các Bộ, ngành chưa được liên thông, khiến doanh nghiệp phải thực hiện cùng một nội dung trên nhiều hệ thống khác nhau.
TS. Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam phát biểu tại Hội thảo
Dẫn thực tế trong lĩnh vực TĂCN, thuốc thú y, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cho thấy, không ít doanh nghiệp phải kê khai lặp lại những thông tin đã có, trong khi dữ liệu giữa các cơ quan quản lý chưa được kết nối. Với những doanh nghiệp có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn sản phẩm, đây là gánh nặng đáng kể về thời gian, nhân lực và chi phí.
Tuy nhiên, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cũng lưu ý, đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Những quy định chồng chéo, không còn phù hợp cần được mạnh dạn bãi bỏ, nhưng các yêu cầu về chất lượng sản phẩm, TASH và trách nhiệm của doanh nghiệp vẫn phải được duy trì. Theo ông, mục tiêu cuối cùng là doanh nghiệp chỉ thực hiện thủ tục một lần, còn dữ liệu phải được các cơ quan quản lý nhà nước chủ động chia sẻ với nhau để nâng cao hiệu quả quản lý và giảm chi phí tuân thủ.
Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cũng lưu ý, đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.
Các ý kiến tại hội thảo cho thấy sự đồng thuận cao về yêu cầu tiếp tục cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường theo hướng đồng bộ, minh bạch, quản lý dựa trên rủi ro và tăng cường hậu kiểm. Nhiều đại biểu cho rằng, cùng với việc sửa đổi Luật và các Nghị định liên quan, cần đẩy nhanh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, loại bỏ những thủ tục trùng lặp và bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần. Đây được xem là giải pháp quan trọng để giảm chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời vẫn giữ vững hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y.
TS. Nguyễn Ngọc Sơn – Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam phát biểu tại Hội thảo
TS. Ninh Thị Len, Phó Chủ tịch Hiệp hội TĂCN Việt Nam đưa ra ý kiến phát biểu tại Hội thảo
Ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo
Thu Hằng – Lan Hương
